Yabancılar için ikamet izni: türleri, şartları ve başvuru

1.Kimler ikamet izni almak zorunda?

Yabancılar için ikamet izni, Türkiye'de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak her yabancı için zorunludur. Bu süreyi aşacak yabancı, süre dolmadan e-ikamet sistemi üzerinden kendisine uygun türdeki izne başvurmalıdır. Süre dolduktan sonra kalmak, idari para cezasına ve giriş yasağına yol açabilir.

• Çalışma izni ve Turkuaz Kart ikamet izni sayılır; ayrıca ikamet izni alınmaz (YUKK md. 27).
• Geçici koruma ve uluslararası koruma kapsamındaki kişilerin kalışı kendi mevzuatlarına tabidir.
• Kısa süreli ziyaretlerde, vize veya muafiyet süresi içinde kalan yabancıların ikamet iznine ihtiyacı yoktur.

3.Kısa dönem ikamet izni

En sık başvurulan tür kısa dönem ikamet iznidir. Yabancılar için ikamet izni başvurularının büyük bölümü turizm veya konut sahipliği gerekçesiyle bu türde yapılır.

3.1.Kimlere verilir?

• Bilimsel araştırma amacıyla gelenler
• Türkiye'de konut niteliğinde taşınmazı bulunanlar
• Ticari bağlantı kuracak veya iş kuracak olanlar
• Hizmet içi eğitim programına katılanlar
• Anlaşmalar veya öğrenci değişim programları (Erasmus, Mevlana, Farabi) kapsamında gelenler
• Turizm amaçlı kalacak olanlar
• Kamu sağlığını tehdit eden bir hastalık taşımamak kaydıyla tedavi görecek olanlar
• Adli veya idari makamların kararıyla Türkiye'de kalması gerekenler
• Aile ikamet izni şartlarını kaybeden yabancılar
• Türkçe öğrenme kurslarına katılanlar (en fazla iki defa)
• Kamu kurumları aracılığıyla eğitim, staj veya kursa katılanlar
• Türkiye'de yükseköğrenimini bitirip altı ay içinde başvuranlar (bir defaya mahsus, en fazla 1 yıl)
• Belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapanlar ve aileleri (5 yıla kadar)
• KKTC vatandaşları (5 yıla kadar)

3.2.Şartları

YUKK md. 32'ye göre başvurucunun:

• Türkiye'de kalış amacını destekleyen bilgi ve belgeleri sunması,
• Türkiye'ye girişi yasaklananlar arasında (YUKK md. 7) olmaması,
• Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olması,
• İstenirse kendi ülkesinden adli sicil kaydı sunması,
• Türkiye'de kalacağı adresi bildirmesi gerekir.

Ayrıca kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkân ile geçerli sağlık sigortası istenir. Maddi imkân genellikle banka hesap dökümüyle gösterilir. Ayrıntılar: yabancıların Türkiye'de banka hesabı açması.

3.3.Konut sahibi olarak ikamet izni

Türkiye'de konut niteliğinde taşınmazı olan yabancı, bu konutta oturmak amacıyla kısa dönem ikamet izni alabilir. Taşınmazın konut olarak kullanılması gerekir; işyeri veya arsa yeterli değildir.

• 16 Ekim 2023 ve sonrasında alınan konutlarda, ikamet izni için konutun tapudaki satış bedelinin en az 200.000 ABD doları karşılığı olması aranır. Bu konutlarda değerleme raporu yerine tapu satış bedeli esas alınır.
• Bu tarihten önce alınan konutlarda alım tarihindeki eski eşikler uygulanır.
• Eş ve çocuklar, konutta paylı veya elbirliği mülkiyetle malik olarak tapuda yer alıyorsa aynı kapsamda başvurabilir. Malik değillerse aile ikamet izni yoluna gidilir.
• Göç İdaresi'nin yabancılara ikamete kapalı ilan ettiği mahallelerde yeni ikamet ve adres kaydı yapılamayabilir. Konut almadan önce mahallenin durumu kontrol edilmelidir.

Ayrıntılar: tapu ile ikamet izni · yabancıların gayrimenkul alımı.

4.Aile ikamet izni

Yabancılar için ikamet izni türleri arasında aile birliğini sağlayan tür aile ikamet iznidir. Türk vatandaşlarının, ikamet izni olan yabancıların, mülteci ve ikincil koruma sahiplerinin yabancı eşi, kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuğu aile ikamet iznine başvurabilir. İzin her defasında en fazla iki yıl verilir ve destekleyicinin izin süresini aşamaz.

YUKK md. 35'e göre destekleyiciden (aileyi Türkiye'de yanına alan kişiden) aranan şartlar:

• Aylık geliri asgari ücretten az olmamak üzere, aile fertleri başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan toplam gelir,
• Aile fertlerinin sayısına uygun barınma şartları ve tüm aile için geçerli sağlık sigortası,
• Son beş yıl içinde aile düzenine karşı suçtan mahkûmiyetinin bulunmaması,
• En az bir yıldır ikamet izniyle Türkiye'de bulunması (Türk vatandaşları ve bazı statüler hariç),
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olması.

Eşlerin her ikisinin de 18 yaşını doldurmuş olması gerekir. Evliliğin aile ikamet izni almak amacıyla yapıldığı anlaşılırsa izin verilmez, verilmişse iptal edilir. En az üç yıl aile ikamet izniyle kalıp 18 yaşını dolduran çocuklar ile bazı boşanma ve ölüm hallerinde kısa dönem ikamet iznine geçilebilir.

5.Öğrenci ikamet izni

Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi görecek yabancılara öğrenim süresince öğrenci ikamet izni verilir. İlk ve orta öğrenim görecek çocuklar ise kural olarak aile ikamet izni kapsamındadır; anne ve babanın velayet muvafakatiyle öğrenci ikamet izni de verilebilir.

• Okuldan alınan öğrenci belgesi başvurunun temel belgesidir.
• Öğrenciliğin sona ermesi veya kaydın silinmesi halinde izin iptal edilir; okul bu durumu göç idaresine bildirir.
• Öğrencilerin çalışabilmesi ayrıca çalışma iznine bağlıdır. Ayrıntılar: öğrenci ikamet izni.

6.Uzun dönem ikamet izni

Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış yabancılara, Göç İdaresi Başkanlığı'nın onayıyla valilikçe süresiz uzun dönem ikamet izni verilir. YUKK md. 43'e göre:

• Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olmak,
• Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak,
• Kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olmak,
• Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak,
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak gerekir.

Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma ve geçici koruma sahipleri ile insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni sahipleri uzun dönem izne geçemez. Sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışındaki nedenlerle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması iznin iptaline yol açabilir.

7.İnsani ve insan ticareti mağduru ikamet izni

İnsani ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin şartlarını taşımayan ancak çocuğun yüksek yararı, sınır dışı edilemeyen yabancılar, yargısal süreçler veya olağanüstü durumlar gibi nedenlerle Türkiye'de kalması gereken yabancılara, Göç İdaresi Başkanlığı'nın onayıyla her defasında en fazla bir yıl süreyle verilir.

İnsan ticareti mağduru ikamet izni, mağdur olduğu değerlendirilen yabancılara önce 30 günlük iyileşme ve düşünme süresi için verilir; ardından altışar aylık sürelerle uzatılabilir, toplam süre üç yılı geçemez.

8.Başvuru süreci

8.1.İlk başvuru

Yabancılar için ikamet izni başvurusu tamamen e-ikamet sistemiyle başlar:

1. e-ikamet formu

   e-ikamet.goc.gov.tr adresinde uygun izin türü seçilir ve form doldurulur.

2. Randevu

   Sistem, yaşanacak ildeki il veya ilçe göç idaresinde randevu verir.

3. Harç ve kart bedeli

   Ödemeler yapılır, dekontlar saklanır.

4. Randevu günü

   Belgelerle birlikte göç idaresine gidilir, parmak izi ve fotoğraf işlemleri yapılır.

5. Sonuç

   Başvuru durumu e-ikamet üzerinden izlenir; onaylanan kart adrese gönderilir.

8.2.Uzatma başvurusu

Uzatma başvurusu da e-ikamet üzerinden yapılır. Başvuru, iznin bitiminden önceki altmış gün içinde ve her halükârda süre dolmadan yapılmalıdır. Süresi geçmiş izin için uzatma başvurusu yapılamaz; bu durumda kalış ihlali başlar.

8.3.Tür değişikliği (geçiş)

Kalış amacı değişen yabancı (örneğin turizm amaçlı kısa dönem izinden öğrenci veya aile iznine) yeni türe geçiş başvurusu yapar. Geçiş başvurusu da mevcut izin sona ermeden yapılmalıdır.

9.Gerekli belgeler

Yabancılar için ikamet izni başvurusunda her türde ortak olan belgeler:

• e-ikamet başvuru formu (imzalı)
• Pasaport aslı ve fotokopisi; pasaportun talep edilen izin süresinden en az 60 gün uzun geçerli olması gerekir
• Biyometrik fotoğraflar
• Geçerli sağlık sigortası poliçesi
• Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkânı gösteren belge (banka dökümü, gelir belgesi)
• Adres belgesi: kira sözleşmesi, tapu veya ev sahibi taahhüdü
• Harç ve kart bedeli dekontları

Türe göre ek belgeler: tapu (konut sahipleri), evlilik ve doğum belgeleri ile destekleyicinin gelir belgeleri (aile), öğrenci belgesi (öğrenci), önceki ikamet izinleri ve sosyal yardım almadığına dair belge (uzun dönem). Yabancı ülkede düzenlenen belgeler apostilli veya konsolosluk onaylı olmalı ve noter onaylı Türkçe tercümesi eklenmelidir.

10.Harç, kart bedeli ve sağlık sigortası

• İkamet izni harcı: Harçlar Kanunu tarifesine göre her yıl güncellenir ve karşılıklılık esasına göre uyruğa göre değişebilir. Güncel tutar e-ikamet sisteminde başvuru sırasında hesaplanır.
• Kart bedeli: Her ikamet izni kartı için ayrıca ödenir.
• Sağlık sigortası: İzin süresince geçerli özel sağlık sigortası veya genel sağlık sigortası gerekir. Bazı öğrenci değişim programları ile tüm tedavi masrafını ödediğini belgeleyen tedavi amaçlı başvurularda bu şart aranmaz.

11.Ret, iptal ve itiraz

YUKK md. 33'e göre yabancılar için ikamet izni şu hallerde ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz:

• Aranan şartlardan birinin karşılanmaması veya sonradan ortadan kalkması,
• İznin veriliş amacı dışında kullanıldığının tespiti,
• Hakkında geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması,
• Yurt dışında kalış süresi bakımından ihlale düşülmesi.

Uzatma başvurusu reddedilen yabancının on gün içinde Türkiye'den çıkması gerekir; çıkmazsa sınır dışı edilebilir. Ret kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir. Ret kaydı nedeniyle tahdit kodu işlenmişse ayrıca tahdit kodu kaldırma süreci gerekebilir. Ayrıntılar: ikamet izni reddine itiraz.