Yabancılar için şirket kuruluşu: şartlar, belgeler ve süreç

1.Yabancılar Türkiye'de şirket kurabilir mi?

Evet. Yabancılar için şirket kuruluşu, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'nun eşit muamele ilkesine tabidir. Yabancı gerçek kişiler ve yurt dışında kurulmuş yabancı şirketler; Türk Ticaret Kanunu'ndaki her şirket türünü kurabilir, mevcut bir Türk şirketine pay devriyle ortak olabilir veya Türkiye'de şube açabilir.

• Ön izin yok: Genel kural olarak yabancı yatırım için bakanlık izni aranmaz. Yalnızca bankacılık, sigorta ve sermaye piyasası gibi sektörlerdeki şirketler, ortakların uyruğundan bağımsız olarak izne tabidir.
• Türk ortak şartı yok: Şirketin tüm payları yabancılara ait olabilir.
• Ek sermaye şartı yok: Yabancı ortaklı şirketler için Türk Ticaret Kanunu'ndaki asgari sermaye dışında ek bir tutar aranmaz.
• İkamet şartı yok: Ortakların Türkiye'de oturması gerekmez; kuruluş vekil aracılığıyla yapılabilir.

3.Asgari sermaye ve ödeme zamanı

Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 24.11.2023, sayı 32380) ile 1 Ocak 2024'ten itibaren yeni kurulan şirketlerde asgari sermaye, anonim şirketlerde 250.000 TL, limited şirketlerde 50.000 TL olarak uygulanır. Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi en az 500.000 TL olmalıdır.

• Anonim şirket: Nakdi olarak taahhüt edilen payların en az %25'i tescilden önce şirket adına açılan banka hesabına yatırılır. Kalan kısım tescilden itibaren 24 ay içinde ödenir.
• Limited şirket: Tescilden önce ödeme zorunluluğu yoktur. Esas sermaye, tescilden itibaren 24 ay içinde ödenir. Esas sözleşmede daha kısa süre öngörülebilir.
• Ayni sermaye: Taşınmaz, araç, fikri mülkiyet hakkı gibi değerler sermaye olarak konulabilir. Değeri, mahkemece atanan bilirkişi raporuyla tespit edilir.
• Yurt dışından getirilen sermaye: Nakdi sermaye banka kanalıyla şirket hesabına yatırılır. Bu, yabancı sermayenin kayda geçmesi ve ileride kâr transferi bakımından önemlidir.

4.Kuruluş adım adım

Yabancılar için şirket kuruluşu, Ticaret Bakanlığı'nın Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür ve şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğünde tescille tamamlanır.

4.1.Vergi numarası ve MERSİS kaydı

Yabancı gerçek kişi ortak, pasaportuyla vergi dairesinden vergi numarası alır. Yabancı uyruklu kişiler MERSİS'te kayıtlı değilse "Pasaport Tanımlama Formu", yabancı tüzel kişiler için "Yabancı Dış Tüzel Kişilik Tanımlama Formu" dayanak belgelerle birlikte ticaret siciline verilir. Şirketin potansiyel vergi numarası kuruluş sırasında MERSİS üzerinden otomatik oluşturulur.

4.2.Esas sözleşme ve imza

1. Unvan ve faaliyet konusu

   Şirket unvanı, merkez adresi ve faaliyet konuları (NACE kodlarıyla) belirlenir.

2. Sermaye ve pay yapısı

   Sermaye tutarı, pay sayısı, ortakların payları ve ödeme şekli belirlenir.

3. Yönetim organı

   Limited şirkette müdürler, anonim şirkette yönetim kurulu ve temsil yetkisi belirlenir.

4. Sözleşmenin MERSİS'te hazırlanması

   Esas sözleşme sistemde Türkçe olarak oluşturulur. Yabancı ortak için tercümesinin hazırlanması önerilir.

5. İmza onayı

   Limited şirket sözleşmesi ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personel huzurunda imzalanır. Anonim şirket sözleşmesi ticaret sicilinde veya noterde imzalanabilir. Türkçe bilmeyen kurucu için imzalar noter huzurunda, yeminli tercüman eşliğinde atılır.

4.3.Ödemeler ve tescil

• Sermayenin on binde dördü oranındaki Rekabet Kurumu payı yatırılır.
• Anonim şirkette nakdi sermayenin en az %25'inin yatırıldığını gösteren banka mektubu alınır.
• Temsile yetkili kişiler için ticaret sicili müdürlüğünde imza beyannamesi düzenlenir.
• Belgeler ticaret siciline sunulur. Tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilanla şirket tüzel kişilik kazanır.
• Ticari defterlerin açılış onayı yapılır, vergi dairesinde işe başlama ve yoklama işlemleri tamamlanır.

5.Gerekli belgeler

Yabancılar için şirket kuruluşunda istenen belgeler ortağın gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğuna göre değişir. Yurt dışında düzenlenen belgeler apostil şerhli (Lahey Sözleşmesi'ne taraf olmayan ülkelerde konsolosluk onaylı) olmalı ve noter onaylı Türkçe tercümesi eklenmelidir.

5.1.Yabancı gerçek kişi ortaklar

• Pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesi,
• Vergi numarası (vergi dairesinden),
• Varsa ikamet veya çalışma izni belgesinin noter onaylı örneği; en az altı ay süreli ikamet izni olanlar için yabancı kimlik numarasını gösteren belge,
• Fotoğraf,
• Yetkili olacaksa ticaret sicilinde yeminli tercüman eşliğinde düzenlenen imza beyannamesi,
• Vekil aracılığıyla işlem yapılacaksa apostilli veya konsolosluk onaylı vekâletname.

5.2.Yabancı tüzel kişi ortaklar

• Yabancı şirketin faaliyet belgesi veya sicil özeti (apostilli ve tercümeli),
• Türkiye'deki şirkete ortak olma ve temsilci belirleme kararı (iştirak kararı),
• Kuruluş işlemlerini yürütecek kişiye verilen vekâletname,
• Tüzel kişiyi temsil edecek gerçek kişinin pasaport tercümesi ve fotoğrafı.

5.3.Şirkete ait kuruluş belgeleri

• Kurucuların imzaları onaylanmış esas sözleşme,
• Oda kayıt beyannamesi, dilekçe ve Ticaret Sicili Yönetmeliği'ne göre taahhütname,
• Rekabet Kurumu payı dekontu,
• Anonim şirkette sermayenin en az %25'inin yatırıldığına dair banka mektubu,
• Ortak olmayan yönetim kurulu üyeleri veya müdürlerin görevi kabul beyanı,
• Ayni sermaye varsa bilirkişi değerleme raporu ve sicil şerhleri,
• İzne tabi faaliyetlerde ilgili kurumun izni veya uygun görüşü.

6.Türkiye'ye gelmeden şirket kurmak

Yabancılar için şirket kuruluşu, ortak Türkiye'ye gelmeden de tamamlanabilir. Bunun için yabancı, bulunduğu ülkede noterde veya Türk konsolosluğunda Türkiye'deki temsilcisine şirket kurma, sözleşme imzalama, vergi numarası alma ve banka hesabı açma yetkilerini içeren vekâletname düzenler. Ülkedeki noterde düzenlenen vekâletname apostilli olmalı ve Türkiye'de noter onaylı Türkçe tercümesi yapılmalıdır.

Banka hesabı açılışında bankalar, kendi uyum kuralları gereği yetkilinin şahsen bulunmasını veya ek belge isteyebilir. Bu nedenle sermaye ödemesinin gerektiği anonim şirket kuruluşlarında banka ile önceden görüşülmesi süreci hızlandırır.

7.İzne tabi şirketler

Yabancılar için şirket kuruluşu kural olarak izne tabi değildir; ancak aşağıdaki anonim şirketlerin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri, ortaklar Türk de olsa yabancı da olsa Ticaret Bakanlığı'nın iznine tabidir. Bankalar için BDDK, sermaye piyasası kurumları için SPK gibi sektör düzenleyicilerinin izni de gerekir:

• Bankalar, finansal kiralama, faktoring, tüketici finansmanı ve kart hizmetleri, varlık yönetim ve sigorta şirketleri,
• Anonim şirket şeklinde kurulan holdingler ve döviz büfesi işleten şirketler,
• Umumi mağazacılık, tarım ürünleri lisanslı depoculuk ve ürün ihtisas borsası şirketleri,
• Bağımsız denetim ve gözetim şirketleri,
• Teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri, serbest bölge kurucu ve işletici şirketleri,
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi şirketler.

8.Şahıs işletmesi (gerçek kişi tacir)

Yabancılar Türkiye'de kendi adlarına şahıs işletmesi de açabilir. Ancak ÇSGB'ye göre işyeri açacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur. Sıralama şöyledir: önce işletmenin vergi kaydı ve ticaret sicili ya da esnaf odası kaydı yapılır, ardından çalışma izni için ÇSGB'ye başvurulur, izin alındıktan sonra belediyeden işyeri açma ve çalışma ruhsatı istenir.

Belediyeler ruhsat verirken yabancının çalışma izninin bulunmasını arar. ÇSGB'nin açıklamasına göre işyeri sahibi veya ortağı olan yabancıya verilen süreli çalışma izni yeterlidir; belediyenin ayrıca bağımsız çalışma izni istemesine gerek yoktur.

9.Şube ve irtibat bürosu

• Şube: Yurt dışındaki bir şirket, Türkiye'de ayrı tüzel kişiliği olmayan bir şube açabilir. Şube ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye'de yerleşik, tam yetkili bir temsilci atanır. Şubenin borçlarından doğrudan ana şirket sorumludur. Ayrı tüzel kişilik ve sınırlı sorumluluk isteniyorsa yabancılar için şirket kuruluşu daha uygundur.
• İrtibat bürosu: Piyasa araştırması ve tanıtım gibi ticari olmayan faaliyetler için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın izniyle kurulur. Ticari faaliyet yapamaz; giderleri yurt dışındaki şirketten gelen dövizle karşılanır. İzin süreli verilir ve her yıl Mayıs sonuna kadar faaliyet bilgi formu verilmezse süre uzatımı değerlendirilmez.

10.Kuruluştan sonraki yükümlülükler

Yabancılar için şirket kuruluşu tescille bitmez; yabancı sermayeli şirketin düzenli bildirim ve uyum yükümlülükleri başlar.

• E-TUYS bildirimleri: Yabancı sermayeli şirketler ve şubeler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi'ne (E-TUYS) kaydolur. Faaliyet bilgi formu her yıl Mayıs sonuna kadar doldurulur. Sermaye artışı, azalışı ve pay devirlerinden sonra ortaklar listesi ve sermaye bilgileri bir ay içinde güncellenir.
• Vergi: Sermaye şirketleri kurumlar vergisi mükellefidir. KDV, muhtasar ve diğer beyannameler mali müşavir aracılığıyla verilir. Türkiye'nin taraf olduğu çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ayrıca incelenmelidir.
• Ticari defterler ve genel kurul: Yasal defterler tutulur; yıllık olağan genel kurul toplantısı yapılır.
• SGK ve iş hukuku: Personel çalıştırılacaksa işyeri SGK'ya tescil edilir. Yabancı personel için ayrıca çalışma izni alınır.
• Uyum: KVKK, ticari elektronik ileti ve sektörel mevzuata uyum sağlanır.

11.Şirket ortağı yabancının çalışma izni ve ikameti

Yabancılar için şirket kuruluşu, tek başına Türkiye'de çalışma veya oturma hakkı vermez. Şirkette fiilen görev yapacak ortak veya müdür için ÇSGB'den çalışma izni alınır. Şirket ortağı yabancılar için ÇSGB kriterleri şunlardır:

• Şirketin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL, yabancının sermaye payı en az 500.000 TL ve ortaklık oranı en az %20 olmalıdır.
• İlk izin şerhli verilir; iznin yedinci ayından itibaren işyerinde her ay en az beş Türk vatandaşı çalıştırılmalıdır.
• Sermaye payı 100.000 ABD doları veya üzerindeki yabancı ortaklar için bu sermaye ve istihdam şartları aranmaz.

Türkiye'de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ve yönetici sıfatı olmayan ortaklar, üç aya kadar çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilir. Çalışma izni, geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer. Çalışmayacak ortaklar ise ticari bağlantı veya iş kurma amacıyla kısa dönem ikamet izni başvurusu yapabilir.

12.Süre ve masraf kalemleri

Belgeler hazır ve imzalar tamamsa, ticaret sicilindeki tescil işlemi genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır. Yurt dışından gelecek belgelerin apostil ve tercüme süreci, banka hesabı açılışı ve izne tabi faaliyetlerdeki ön izin, toplam süreyi uzatan başlıca etkenlerdir. Bazı ticaret sicili müdürlükleri kuruluş başvurularında randevu sistemi uygular.

Yabancılar için şirket kuruluşunda başlıca masraf kalemleri: sermayenin on binde dördü oranında Rekabet Kurumu payı, noter ve yeminli tercüman giderleri, ticaret sicili ve oda kayıt ücretleri, defter onayları ve mali müşavirlik hizmeti. Tutarlar şirket türüne, sermayeye ve ilgili odanın tarifesine göre değişir.

13.Gayrimenkul, banka ve vatandaşlık bağlantısı

• Gayrimenkul edinimi: Sermayesinin %50 veya fazlası yabancılara ait olan ya da yöneticilerinin çoğunluğunu yabancıların belirlediği şirketler, Tapu Kanunu md. 36 kapsamında faaliyet konuları için taşınmaz edinirken valilik izni alır. Ayrıntılar: yabancıların gayrimenkul alımı.
• Banka hesabı: Şirket adına hesap, temsile yetkili kişinin başvurusuyla açılır. Ayrıntılar: yabancıların banka hesabı açması.
• Vatandaşlık: En az 500.000 ABD doları tutarında, bakanlıkça tespit edilen sabit sermaye yatırımı veya en az 50 kişilik istihdam sağlanması yatırım yoluyla vatandaşlık seçenekleri arasındadır. Ayrıntılar: yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı.