اقامت ترکیه برای اتباع خارجیانواع، شرایط و نحوهٔ درخواست

۱.چه کسانی باید اقامت بگیرند؟

اقامت ترکیه برای هر تبعهٔ خارجی که بیش از مدت مجاز ویزا یا معافیت از ویزا، یا بیش از نود روز در ترکیه می‌ماند، الزامی است. چنین شخصی باید پیش از پایان این مدت، از طریق سامانهٔ e-İkamet برای نوع اقامت متناسب با وضعیت خود درخواست دهد. ماندن پس از پایان مهلت ممکن است به جریمهٔ اداری و ممنوعیت ورود منجر شود.

برای اتباع بسیاری از کشورها، از جمله ایران، اقامت بدون ویزا حداکثر ۹۰ روز در هر دورهٔ ۱۸۰ روزه است. یعنی خروج و ورود دوباره، مدت ۹۰ روز را از نو آغاز نمی‌کند؛ کسی که می‌خواهد بیش از این بماند، باید پیش از پایان مدت برای اقامت درخواست دهد.

• مجوز کار و کارت فیروزه‌ای (Turkuaz Kart) به‌منزلهٔ اجازهٔ اقامت است و اقامت جداگانه لازم نیست (مادهٔ ۲۷ قانون ۶۴۵۸).
• اقامت افرادی که تحت حمایت موقت یا حمایت بین‌المللی هستند، تابع مقررات خاص خود است.
• در سفرهای کوتاه، اتباع خارجی‌ای که در مدت مجاز ویزا یا معافیت از ویزا می‌مانند، نیازی به اقامت ندارند.

۱.۱.کیملیک چیست و چه حقی می‌دهد؟

کارتی که پس از تأیید اقامت صادر می‌شود، رسماً «کارت اجازهٔ اقامت» (ikamet izni kartı) نام دارد و فارسی‌زبانان معمولاً به آن «کیملیک» می‌گویند. این کارت اقامت قانونی شما در ترکیه را نشان می‌دهد و شمارهٔ شناسایی اتباع خارجی (که با ۹۹ شروع می‌شود) روی آن درج است؛ اما:

• شهروندی نیست: دارندهٔ اقامت ترکیه تبعهٔ ترکیه محسوب نمی‌شود و گذرنامهٔ ترکیه دریافت نمی‌کند. تابعیت فرایندی جداگانه با شرایط خود است؛ ر.ک. تابعیت ترکیه.
• اجازهٔ کار نمی‌دهد: اقامت کوتاه‌مدت، خانوادگی یا تحصیلی به‌تنهایی حق کار نمی‌دهد و برای کار باید مجوز کار گرفت؛ ر.ک. مجوز کار در ترکیه.
• خودبه‌خود دائم نمی‌شود: تمدید سالانهٔ اقامت کوتاه‌مدت به‌خودی‌خود به اقامت دائم یا تابعیت تبدیل نمی‌شود. اقامت بلندمدت (نامحدود) فقط با شرایط بخش ۶ قابل دریافت است.

۲.انواع اقامت ترکیه

اقامت ترکیه بر اساس هدف اقامت، در شش نوع صادر می‌شود:

• اقامت کوتاه‌مدت: برای اهدافی مانند گردشگری، مالکیت ملک مسکونی، روابط تجاری، درمان و برنامه‌های آموزشی.مدت: هر بار حداکثر ۲ سال؛ برای سرمایه‌گذاران و اتباع جمهوری ترک قبرس شمالی ۵ سال · مبنا: مواد ۳۱ تا ۳۳ قانون ۶۴۵۸
• اقامت خانوادگی: برای همسر و فرزندان خارجیِ شهروند ترکیه یا تبعهٔ خارجیِ دارای اقامت.مدت: هر بار حداکثر ۳ سال · مبنا: مواد ۳۴ تا ۳۷ قانون ۶۴۵۸
• اقامت تحصیلی: برای دانشجویان کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری در ترکیه.مدت: در طول دورهٔ تحصیل · مبنا: مواد ۳۸ تا ۴۱ قانون ۶۴۵۸
• اقامت بلندمدت: برای اتباع خارجی‌ای که ۸ سال بدون وقفه با اجازهٔ اقامت در ترکیه مانده‌اند.مدت: نامحدود · مبنا: مواد ۴۲ تا ۴۵ قانون ۶۴۵۸
• اقامت بشردوستانه: برای کسانی که شرایط سایر اقامت‌ها را ندارند اما به دلایل انسانی باید در ترکیه بمانند.مدت: هر بار حداکثر ۱ سال · مبنا: مواد ۴۶ و ۴۷ قانون ۶۴۵۸
• اقامت قربانیان قاچاق انسان: برای اتباع خارجی‌ای که قربانی قاچاق انسان شناخته می‌شوند.مدت: ۳۰ روز، سپس هر بار ۶ ماه؛ در مجموع حداکثر ۳ سال · مبنا: مواد ۴۸ و ۴۹ قانون ۶۴۵۸

۳.اقامت کوتاه‌مدت

پرکاربردترین نوع، اقامت کوتاه‌مدت است. بخش بزرگی از درخواست‌های اقامت ترکیه با هدف گردشگری یا مالکیت ملک مسکونی در همین نوع ثبت می‌شود.

۳.۱.به چه کسانی داده می‌شود؟

• کسانی که برای پژوهش علمی می‌آیند
• کسانی که در ترکیه ملک با کاربری مسکونی دارند
• کسانی که قصد برقراری رابطهٔ تجاری یا راه‌اندازی کسب‌وکار دارند
• شرکت‌کنندگان در برنامه‌های آموزش ضمن خدمت
• کسانی که در چارچوب توافق‌نامه‌ها یا برنامه‌های تبادل دانشجو (Erasmus، Mevlana، Farabi) می‌آیند
• کسانی که با هدف گردشگری می‌مانند
• کسانی که برای درمان می‌آیند، به شرط آنکه بیماری تهدیدکنندهٔ سلامت عمومی نداشته باشند
• کسانی که به حکم مراجع قضایی یا اداری باید در ترکیه بمانند
• اتباع خارجی‌ای که شرایط اقامت خانوادگی را از دست داده‌اند
• شرکت‌کنندگان در دوره‌های آموزش زبان ترکی (حداکثر دو بار)
• کسانی که از طریق نهادهای دولتی در آموزش، کارآموزی یا دوره شرکت می‌کنند
• کسانی که تحصیلات عالی خود را در ترکیه تمام کرده و ظرف شش ماه درخواست می‌دهند (فقط یک بار، حداکثر ۱ سال)
• سرمایه‌گذارانی که در حدود و مبلغ تعیین‌شده سرمایه‌گذاری می‌کنند و خانوادهٔ آنان (تا ۵ سال)
• اتباع جمهوری ترک قبرس شمالی (تا ۵ سال)

در اقامت با هدف گردشگری، اظهارات متقاضی دربارهٔ برنامهٔ سفر (کجا، چه زمانی و چه مدت می‌ماند) و تمکن مالی او ارزیابی می‌شود و در صورت لزوم مدرک خواسته می‌شود. بسیاری از متقاضیان برای سال اول این اقامت را با اجاره‌نامه می‌گیرند؛ در این حالت اجاره‌نامه باید در دفتر اسناد رسمی (نوتر) تنظیم یا تأیید شده باشد و مشخصات صاحبخانه در آن درج باشد.

۳.۲.شرایط

طبق مادهٔ ۳۲ قانون ۶۴۵۸، متقاضی باید:

• اطلاعات و مدارک مؤید هدف اقامت خود در ترکیه را ارائه کند؛
• جزو افرادی نباشد که ورودشان به ترکیه ممنوع است (مادهٔ ۷ قانون ۶۴۵۸)؛
• محل سکونتی مطابق با استانداردهای عمومی بهداشت و ایمنی داشته باشد؛
• در صورت درخواست، گواهی عدم سوءپیشینه از کشور خود ارائه کند؛
• نشانی محل اقامت خود در ترکیه را اعلام کند.

همچنین تمکن مالی کافی و منظم برای مدت اقامت و بیمهٔ درمانی معتبر لازم است. تمکن مالی معمولاً با صورت‌حساب بانکی نشان داده می‌شود. جزئیات بیشتر: افتتاح حساب بانکی در ترکیه برای اتباع خارجی.

۳.۳.اقامت از طریق مالکیت ملک مسکونی

تبعهٔ خارجی‌ای که در ترکیه ملک با کاربری مسکونی دارد، می‌تواند برای سکونت در همان ملک اقامت کوتاه‌مدت بگیرد. ملک باید به‌عنوان مسکن خود متقاضی استفاده شود؛ ملکی که اجاره داده شده یا برای کسب درآمد استفاده می‌شود، و همچنین ملک تجاری یا زمین، کافی نیست.

• برای ملک‌هایی که از ۱۶ اکتبر ۲۰۲۳ به بعد خریداری شده‌اند، قیمت فروش ثبت‌شده در سند باید دست‌کم معادل ۲۰۰٬۰۰۰ دلار آمریکا باشد. در این ملک‌ها به‌جای گزارش ارزیابی، قیمت فروش مندرج در سند ملاک است.
• برای ملک‌هایی که پیش از این تاریخ خریداری شده‌اند، حدنصاب‌های قدیمیِ زمان خرید اعمال می‌شود.
• برای ملکی که از راه ارث یا هبه به دست آمده، گزارش ارزیابی به‌روز ارائه می‌شود.
• مدارک اصلی: کپی سند ملک و گواهی شماره‌گذاری (numarataj belgesi) از شهرداری محل ملک که برای درخواست اول باید امضا و مهر شده باشد.
• همسر و فرزندان اگر به‌صورت مالکیت مشاعی یا مشترک در سند ثبت شده باشند، می‌توانند در همین چارچوب درخواست دهند. اگر مالک نباشند، باید از مسیر اقامت خانوادگی اقدام کنند.
• در محله‌هایی که ادارهٔ مهاجرت آن‌ها را برای سکونت اتباع خارجی بسته اعلام کرده، ممکن است ثبت اقامت و نشانی جدید انجام نشود. این محدودیت برای خانه‌های اجاره‌ای هم اعمال می‌شود؛ پیش از خرید یا اجارهٔ ملک باید وضعیت محله بررسی شود.

جزئیات بیشتر: اقامت ترکیه با خرید ملک · خرید ملک در ترکیه توسط اتباع خارجی.

۴.اقامت خانوادگی

در میان انواع اقامت ترکیه، نوعی که پیوند خانوادگی را ممکن می‌کند اقامت خانوادگی است. همسر خارجی، و فرزند خارجیِ نابالغ یا تحت تکفلِ خود شخص یا همسرش، از شهروندان ترکیه، اتباع خارجیِ دارای اقامت، پناهندگان و دارندگان حمایت تکمیلی می‌توانند برای اقامت خانوادگی درخواست دهند. این اقامت هر بار حداکثر برای سه سال صادر می‌شود (این مدت با قانون شمارهٔ ۶۷۳۵ در سال ۲۰۱۶ از دو سال به سه سال افزایش یافت) و نمی‌تواند از مدت اقامت حامی بیشتر باشد.

طبق مادهٔ ۳۵ قانون ۶۴۵۸، شرایط لازم برای حامی (کسی که خانواده را نزد خود به ترکیه می‌آورد):

• درآمد ماهانهٔ کل که کمتر از حداقل دستمزد نباشد و به ازای هر عضو خانواده کمتر از یک‌سوم حداقل دستمزد نباشد؛
• محل سکونت متناسب با تعداد اعضای خانواده و بیمهٔ درمانی معتبر برای همهٔ خانواده؛
• نداشتن محکومیت به جرایم علیه نظم خانواده در پنج سال گذشته؛
• دست‌کم یک سال اقامت در ترکیه با اجازهٔ اقامت (به‌جز شهروندان ترکیه و برخی وضعیت‌ها)؛
• ثبت در سامانهٔ ثبت نشانی.

هر دو همسر باید ۱۸ سال تمام داشته باشند. اگر معلوم شود ازدواج برای گرفتن اقامت خانوادگی انجام شده، اقامت صادر نمی‌شود و اگر صادر شده باشد لغو می‌شود. فرزندانی که دست‌کم سه سال با اقامت خانوادگی مانده و به ۱۸ سالگی رسیده‌اند، و نیز در برخی موارد طلاق و فوت، امکان انتقال به اقامت کوتاه‌مدت وجود دارد.

۵.اقامت تحصیلی (دانشجویی)

به اتباع خارجی‌ای که در یکی از مؤسسات آموزش عالی ترکیه در مقطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری تحصیل می‌کنند، در طول دورهٔ تحصیل اقامت تحصیلی داده می‌شود. کودکانی که در مقاطع ابتدایی و متوسطه تحصیل می‌کنند، اصولاً در چارچوب اقامت خانوادگی قرار می‌گیرند؛ با رضایت ولیِ قانونی (پدر و مادر) اقامت تحصیلی نیز ممکن است صادر شود.

• گواهی اشتغال به تحصیل از مدرسه یا دانشگاه، مدرک اصلی درخواست است.
• با پایان تحصیل یا حذف ثبت‌نام، اقامت لغو می‌شود؛ مؤسسهٔ آموزشی این موضوع را به ادارهٔ مهاجرت اطلاع می‌دهد.
• کار کردن دانشجویان منوط به گرفتن مجوز کار جداگانه است. جزئیات بیشتر: اقامت دانشجویی ترکیه.

۶.اقامت بلندمدت

به اتباع خارجی‌ای که دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اجازهٔ اقامت در ترکیه مانده‌اند، با تأیید ریاست ادارهٔ کل مهاجرت و از سوی استانداری، اقامت بلندمدت نامحدود داده می‌شود. در محاسبهٔ هشت سال، نصف مدت اقامت تحصیلی و تمام مدت سایر اقامت‌ها حساب می‌شود. طبق مادهٔ ۴۳ قانون ۶۴۵۸ لازم است:

• دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اجازهٔ اقامت در ترکیه مانده باشد؛
• در سه سال گذشته کمک اجتماعی دریافت نکرده باشد؛
• درآمد کافی و منظم برای تأمین معاش خود و خانواده‌اش داشته باشد؛
• بیمهٔ درمانی معتبر داشته باشد؛
• تهدیدی برای نظم یا امنیت عمومی نباشد.

پناهندگان، پناهندگان مشروط، دارندگان حمایت تکمیلی و حمایت موقت، و دارندگان اقامت بشردوستانه و اقامت قربانیان قاچاق انسان نمی‌توانند به اقامت بلندمدت منتقل شوند. اقامت بیش از یک سال پیوسته در خارج از ترکیه، به دلایلی غیر از درمان، تحصیل یا خدمت اجباری عمومی، ممکن است به لغو این اقامت منجر شود.

۷.اقامت بشردوستانه و اقامت قربانیان قاچاق انسان

اقامت بشردوستانه به اتباع خارجی‌ای داده می‌شود که شرایط سایر اقامت‌ها را ندارند، اما به دلایلی مانند مصلحت عالیهٔ کودک، عدم امکان اخراج، روندهای قضایی یا شرایط فوق‌العاده باید در ترکیه بمانند. این اقامت با تأیید ریاست ادارهٔ کل مهاجرت و هر بار حداکثر برای یک سال صادر می‌شود.

اقامت قربانیان قاچاق انسان به اتباع خارجی‌ای که قربانی شناخته می‌شوند، ابتدا برای یک دورهٔ ۳۰ روزهٔ بهبود و تأمل داده می‌شود؛ سپس می‌توان آن را هر بار برای شش ماه تمدید کرد و مجموع مدت نمی‌تواند از سه سال بیشتر شود.

۸.مراحل درخواست

۸.۱.درخواست اولیه

درخواست اقامت ترکیه به‌طور کامل با سامانهٔ e-İkamet آغاز می‌شود:

1. فرم e-İkamet

   در نشانی e-ikamet.goc.gov.tr نوع اقامت مناسب انتخاب و فرم تکمیل می‌شود. اطلاعات فرم (شمارهٔ گذرنامه، تاریخ ورود، نشانی، هدف اقامت) باید با مدارک یکی باشد.

2. نوبت

   سامانه در ادارهٔ مهاجرت استان یا شهرستانِ محل سکونت نوبت می‌دهد.

3. هزینهٔ اقامت و کارت

   پرداخت‌ها انجام و رسیدها نگه‌داری می‌شود.

4. روز نوبت

   متقاضی با مدارک به ادارهٔ مهاجرت می‌رود و انگشت‌نگاری و عکس‌برداری انجام می‌شود.

5. نتیجه

   وضعیت درخواست از طریق e-İkamet پیگیری می‌شود؛ کارت تأییدشده با پست (PTT) به نشانی متقاضی ارسال می‌شود و اگر کسی در خانه نباشد، از نزدیک‌ترین شعبهٔ پست قابل دریافت است.

6. ثبت نشانی

   پس از صدور اقامت، نشانی باید ظرف ۲۰ روز کاری در ادارهٔ ثبت احوال (Nüfus Müdürlüğü) ثبت شود. این ثبت برای تمدید بعدی ضروری است.

۸.۲.درخواست تمدید

تمدید اقامت ترکیه نیز از طریق e-İkamet انجام می‌شود. درخواست باید در شصت روزِ پیش از پایان اقامت و در هر حال پیش از انقضای آن ثبت شود. برای اقامتی که منقضی شده، درخواست تمدید ممکن نیست؛ در این صورت تخلف از مدت اقامت آغاز می‌شود. در تمدید، علاوه بر مدارک عمومی، مدرک ثبت نشانی و نشانی ابلاغ الکترونیکی (UETS) نیز خواسته می‌شود؛ این مدرک از شعب مرکزی پست (PTT) گرفته می‌شود و افراد زیر ۱۸ سال از آن معاف‌اند. جزئیات بیشتر: تمدید اقامت ترکیه.

۸.۳.تغییر نوع اقامت

تبعهٔ خارجی‌ای که هدف اقامتش تغییر کرده (برای مثال از اقامت کوتاه‌مدت گردشگری به اقامت تحصیلی یا خانوادگی)، برای انتقال به نوع جدید درخواست می‌دهد. درخواست انتقال نیز باید پیش از پایان اقامت فعلی ثبت شود.

۹.مدارک لازم

مدارک مشترک در همهٔ انواع درخواست اقامت ترکیه:

• فرم درخواست e-İkamet (امضاشده)
• اصل و کپی گذرنامه؛ گذرنامه باید دست‌کم ۶۰ روز بیشتر از مدت اقامت درخواستی اعتبار داشته باشد
• عکس بیومتریک (در فهرست رسمی فعلی: ۲ قطعه، گرفته‌شده در ۶ ماه اخیر، با زمینهٔ سفید)
• بیمه‌نامهٔ درمانی معتبر
• مدرک تمکن مالی کافی و منظم برای مدت اقامت (صورت‌حساب بانکی، گواهی درآمد)
• مدرک نشانی، بسته به محل سکونت:
  • اجاره: اجاره‌نامهٔ تأییدشده در دفتر اسناد رسمی (نوتر) با مشخصات صاحبخانه
  • ملک شخصی: کپی سند و گواهی شماره‌گذاری (numarataj)
  • هتل: گواهی اقامت و رسید پرداخت برای مدت درخواستی
  • خوابگاه: گواهی اقامت امضا و مهرشده
  • اقامت نزد شخص دیگر: تعهدنامهٔ رسمی میزبان (در دفتر اسناد رسمی) و قبض اخیر به نام او
• رسیدهای پرداخت هزینهٔ اقامت و کارت

فهرستی که سامانهٔ e-İkamet برای پروندهٔ شما تولید می‌کند ملاک نهایی است و اداره می‌تواند مدرک تکمیلی بخواهد. کامل بودن مدارک شرط بررسی است، نه تضمین تأیید.

مدارک اضافی بر اساس نوع اقامت: سند ملک (مالکان ملک مسکونی)، سند ازدواج و شناسنامه یا گواهی تولد و مدارک درآمد حامی (خانوادگی)، گواهی اشتغال به تحصیل (تحصیلی)، اجازه‌های اقامت قبلی و مدرک عدم دریافت کمک اجتماعی (بلندمدت). مدارکی که در خارج از ترکیه صادر شده‌اند باید آپوستیل یا تأیید کنسولی داشته باشند و ترجمهٔ ترکی با تأیید دفتر اسناد رسمی (نوتر) به آن‌ها پیوست شود.

۱۰.هزینهٔ اقامت، هزینهٔ کارت و بیمهٔ درمانی

• هزینهٔ (عوارض) اقامت: بر اساس تعرفهٔ قانون عوارض (Harçlar Kanunu) هر سال به‌روز می‌شود و بر پایهٔ اصل عمل متقابل ممکن است بسته به ملیت متفاوت باشد. مبلغ به‌روز هنگام درخواست در سامانهٔ e-İkamet محاسبه می‌شود.
• هزینهٔ کارت: برای هر کارت اقامت جداگانه پرداخت می‌شود.
• بیمهٔ درمانی: بیمهٔ درمانی خصوصی یا بیمهٔ درمانی عمومیِ معتبر برای کل مدت اقامت لازم است. در برخی برنامه‌های تبادل دانشجو و در درخواست‌های درمانی که متقاضی پرداخت کل هزینهٔ درمان را مستند کند، این شرط مطالبه نمی‌شود.

۱۱.رد، لغو و اعتراض

طبق مادهٔ ۳۳ قانون ۶۴۵۸، اقامت ترکیه در موارد زیر صادر نمی‌شود، اگر صادر شده باشد لغو می‌شود و اقامت‌های منقضی‌شده تمدید نمی‌شوند:

• برآورده نشدن یکی از شرایط لازم یا از بین رفتن آن در ادامه؛
• احراز استفادهٔ اقامت برای هدفی غیر از هدف صدور آن؛
• وجود حکم معتبر اخراج یا ممنوعیت ورود علیه شخص؛
• تخلف از نظر مدت اقامت در خارج از کشور.

تبعهٔ خارجی‌ای که درخواست تمدیدش رد شده، باید ظرف ده روز از ترکیه خارج شود؛ در غیر این صورت ممکن است اخراج شود. علیه تصمیم رد می‌توان ظرف ۶۰ روز از تاریخ ابلاغ، در دادگاه اداری دعوای ابطال اقامه کرد و توقف اجرای تصمیم را درخواست نمود. اگر به سبب سابقهٔ رد، کد محدودیت ثبت شده باشد، ممکن است روند جداگانهٔ رفع ممنوعیت ورود و کد محدودیت نیز لازم شود. جزئیات بیشتر: اعتراض به رد اقامت ترکیه.