Yabancılar için dava takibi: teminat, vekaletname ve yargılama süreci

Yabancılar için dava takibi: yabancılar Türkiye'de dava açabilir mi?

Evet. Anayasa adil yargılanma hakkını herkese tanır; yabancılar Türkiye'de hukuk, ticaret, iş, idare ve ceza davası açabilir ve kendilerine karşı açılan davalarda savunma yapabilir. Yabancılar için dava takibi, Türk vatandaşları için geçerli olan mahkemeler, usul kuralları ve süreler üzerinden yürür.

• Dil: yargılama Türkçe yapılır; Türkçe bilmeyen taraf yeminli tercüman aracılığıyla dinlenir.
• Belgeler: yabancı belgeler için apostil şerhi veya konsolosluk onayı ile noter onaylı Türkçe tercüme gerekir.
• Yetki: Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer bakımından yetki kurallarına ve 5718 sayılı Kanun'a göre belirlenir; sözleşmelerde yetkili mahkeme şartı bulunabilir.
• Adli yardım: yabancılar karşılıklılık esasına göre adli yardım talep edebilir.

Yabancılar için dava takibinde yabancılık teminatı

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre, Türkiye'de dava açan, davaya katılan veya icra takibi başlatan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama giderlerini ve karşı tarafın uğrayabileceği zararı karşılamak üzere hâkimin belirleyeceği teminatı yatırmakla yükümlüdür.

• Anlaşma ile muafiyet: 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi gibi sözleşmelere veya Türkiye ile ikili anlaşmalara taraf ülkelerin vatandaşları genellikle teminattan muaftır.
• Karşılıklılık ile muafiyet: yabancının ülkesi Türk vatandaşlarından teminat istemiyorsa mahkeme teminattan muafiyet tanıyabilir.
• Şekli: teminat nakit veya teminat mektubu olarak verilebilir; tutarı davanın değerine göre belirlenir.
• Yatırılmaması: teminat verilen süre içinde yatırılmazsa dava usulden reddedilebilir.

Yurt dışından dava vekaletnamesi

Yabancılar için dava takibi çoğu zaman müvekkil yurt dışındayken Türk avukatı tarafından yürütülür. Avukatın bunun için dava vekaletnamesine ihtiyacı vardır:

• Türk konsolosluğunda: Türkçe düzenlenir ve başka bir işleme gerek olmadan Türkiye'de geçerlidir.
• Yabancı ülkedeki noterde: apostil şerhi (Lahey Sözleşmesi'ne taraf olmayan ülkelerde konsolosluk onayı) ve Türkiye'de noter onaylı Türkçe tercüme gerekir.
• İçerik: dava açma, sulh olma, feragat, kabul ve gerektiğinde ahzu kabz yetkileri açıkça yazılmalıdır.

Vekaletnameyle avukat, dosyayı ulusal yargı ağı UYAP üzerinden takip eder, duruşmalara katılır ve dilekçeleri sunar; müvekkil Türkiye'ye gelmeden bilgilendirilir. Ayrıntılar için yurt dışından vekaletname verme rehberine bakabilirsiniz.

Belgelerin yurt dışına tebliği

Taraflardan biri yurt dışında yaşıyorsa dilekçeler ve kararlar, Lahey Tebligat Sözleşmesi veya ikili adli yardım anlaşmaları çerçevesinde Adalet Bakanlığı aracılığıyla tebliğ edilir. Bu işlem birkaç ay sürebilir ve yabancılık unsuru taşıyan davaların daha uzun sürmesinin başlıca nedenlerinden biridir.

• Türk avukatı tayin edilmesi, tebligatın avukata yapılmasını sağlar ve süreci kısaltır.
• Türkiye'de yaşayan yabancı, tebligat kayıtlı adrese yapıldığı için adres kaydını güncel tutmalıdır.
• Süreler tebliğden itibaren işlemeye başlar; bu nedenle tebliğ belgesindeki tarih önemlidir. Dava süresi hesaplama aracı, sık karşılaşılan istinaf, itiraz ve dava sürelerinde son günü gösterir.

Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk

Pek çok uyuşmazlıkta arabuluculuğa başvurmadan dava açılamaz. Arabuluculuk şu uyuşmazlıklarda dava şartıdır:

• Bir miktar paranın ödenmesi veya tazminat konulu ticari uyuşmazlıklar
• Ücret, kıdem tazminatı ve işe iade gibi iş uyuşmazlıkları
• Her yıl belirlenen parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları
• Kiraya veren ile kiracı arasındaki uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar

Yabancı taraf arabuluculuk görüşmelerine avukatı aracılığıyla katılabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.

Yabancılar için dava takibi adım adım nasıl yürür?

1. Dosyanın incelenmesi

   Avukat belgeleri, yetkiyi, uygulanacak hukuku, süreleri ve arabuluculuk şartını inceler.

2. Vekaletname

   Müvekkil vekaletnameyi konsoloslukta veya yerel noterde apostil şerhiyle verir.

3. Dilekçe ve harçlar

   Dava dilekçesi UYAP üzerinden harç, gider avansı ve gerekiyorsa yabancılık teminatıyla birlikte sunulur.

4. Dilekçeler aşaması

   Taraflar dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerini verir; yurt dışına tebligat bu aşamayı uzatabilir.

5. Duruşmalar ve deliller

   Mahkeme ön inceleme ve tahkikat duruşmalarını yapar, tanıkları dinler ve gerekirse bilirkişi atar.

6. Karar ve kanun yolları

   Hukuk davalarında karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna, kanunun izin verdiği hâllerde ardından Yargıtay'a başvurulabilir.

Yabancılar için dava takibinde sık görülen dava türleri

• Gayrimenkul uyuşmazlıkları (hukuk): tapu iptali ve tescil, müteahhidin teslimde gecikmesi, ayıplı ifa ve kapora iadesi. Bkz. gayrimenkul uyuşmazlıkları ve yabancıların Türkiye'de gayrimenkul alımı.
• Ticari alacaklar ve sözleşme uyuşmazlıkları (ticaret): ödenmeyen faturalar, ortaklık uyuşmazlıkları ve sözleşmeye aykırılık; çoğu zaman önce arabuluculuk gerekir. Bkz. hukuk ve ticaret davaları.
• Aile davaları (aile): boşanma, velayet ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması. Bkz. yabancılar için aile hukuku.
• Yabancılar hukuku davaları (idare): ikamet izni retleri, sınır dışı etme kararları ve giriş yasakları. Bkz. yabancılar için idari dava ve tahdit kodu kaldırma.
• İşçilik alacakları (iş): ücret, kıdem tazminatı ve çalışma iznine bağlı uyuşmazlıklar; önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.
• Suç duyuruları (ceza): dolandırıcılık ve diğer suçlar; şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.

İcra takibi

Para alacakları icra daireleri aracılığıyla da takip edilebilir. Alacaklı, mahkeme kararı olmadan takip başlatabilir; borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz edilmezse takip kesinleşir ve mallar haczedilebilir. Borçlu itiraz ederse alacaklı, mahkemeden itirazın kaldırılmasını isteyebilir veya itirazın iptali davası açabilir.

İcra takibi başlatan yabancı alacaklıdan da, aynı anlaşma ve karşılıklılık muafiyetleri saklı kalmak üzere, yabancılık teminatı istenebilir.

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi

Yabancı bir mahkeme kararı, Türkiye'de ancak 5718 sayılı Kanun'un 50–59. maddeleri uyarınca tanınması veya tenfizi hâlinde hüküm doğurur. Mahkeme; kararın kesinleştiğini, tenfiz için karşılıklılık bulunduğunu, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmediğini, kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını ve davalının savunma hakkına uyulduğunu inceler. Yabancı hakem kararları New York Sözleşmesi çerçevesinde tenfiz edilir. Ayrıntılar için tanıma ve tenfiz davası sayfasına bakabilirsiniz.

Yabancılar için dava takibinde yargılama giderleri

Yabancılar için dava takibinin maliyeti, davanın türüne ve değerine göre değişir. Başlıca kalemler şunlardır:

• Harçlar: başvurma harcı ve para alacaklarında, talep edilen değer üzerinden hesaplanan nispi harç; bir kısmı dava açılırken, kalanı kararla birlikte ödenir.
• Gider avansı: tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri için dava açılırken yatırılır; yurt dışına tebligat ve tercümeler bu tutarı artırır.
• Yabancılık teminatı: muafiyet bulunmadığında, 5718 sayılı Kanun md. 48 uyarınca hâkimin belirlediği tutar.
• Tercüme ve onay: yabancı belgelerin yeminli tercümesi ve apostil masrafları.
• Avukatlık ücreti: Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde avukatla yazılı olarak kararlaştırılır.
• Yargılama giderlerine hükmedilmesi: davayı kaybeden taraf genellikle yargılama giderlerini ve karşı taraf lehine kanuni vekâlet ücretini ödemeye mahkûm edilir.

Yabancılar için dava takibinde suç duyurusu ve ceza davaları

Türkiye'de bir suçun mağduru olan yabancı, örneğin bir gayrimenkul satışında dolandırıldıysa, doğrudan veya avukatı aracılığıyla Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilir. Yalnızca şikâyet üzerine kovuşturulan suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Mağdur, ceza davasına katılan olarak dahil olabilir ve tazminatını ayrıca hukuk mahkemesinde talep edebilir.

Şüpheli veya sanık konumundaki yabancının her aşamada tercüman ve avukattan yararlanma hakkı vardır. Bir ceza soruşturması ikamet iznini de etkileyebilir ve tahdit kodu işlenmesine yol açabilir; bu nedenle yabancılar hukuku boyutu aynı anda ele alınmalıdır. Ayrıntılar için yabancılar için ceza davaları sayfasına bakabilirsiniz.

Yabancılar için dava takibi: sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (md. 48, 50–59)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• UYAP – Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi