Yabancılar için çalışma izni: şartlar, kriterler ve başvuru

1.Çalışma izni nedir, kimler almak zorunda?

Yabancılar için çalışma izni, yabancının Türkiye'de belirli bir işverene bağlı olarak veya kendi adına çalışabilmesi için ÇSGB Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü'nden alınması gereken izindir. Kanunlarda veya Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarda aksi öngörülmedikçe, yabancılar çalışma izni almadan Türkiye'de çalışamaz ve çalıştırılamaz.

Çalışma izni, pasaport gibi önceden alınıp gerektiğinde kullanılan bir belge değildir. İşyeri, pozisyon, ücret ve süre önceden belirlenmiş somut bir iş ilişkisi için verilir. Bu nedenle başvuruyu kural olarak işveren yapar; yabancı tek başına "genel bir çalışma izni" alamaz.

• Kimler almak zorunda? Türkiye'de bir işyerinde ücretli çalışacak, şirket ortağı veya yöneticisi olarak fiilen görev yapacak ya da kendi adına mesleki faaliyet yürütecek her yabancı.
• Kimler muaf? Mevzuatta sayılan kısa süreli faaliyetler (bilimsel, sportif, montaj, eğitim gibi) için çalışma izni muafiyeti alınır. Ayrıntısı 11. bölümdedir.
• Kimlerin izni başka belgeyle sağlanır? Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri statü kimlik belgeleriyle çalışabilir; Turkuaz Kart sahipleri de ayrıca çalışma izni almaz.

3.Yurt içi ve yurt dışı başvuru

Yabancılar için çalışma izni başvurusunun hangi yoldan yapılacağı, yabancının Türkiye'deki ikamet durumuna bağlıdır.

3.1.Yurt içinden başvuru

Türkiye'de İçişleri Bakanlığı'ndan alınmış en az altı ay süreli geçerli ikamet iznine sahip yabancı için işveren, doğrudan ÇSGB'ye online başvuru yapabilir. Öğrenci ikamet izni sahipleri ile bazı özel statüdeki yabancılar için ayrı kurallar uygulanır. Turist vizesiyle veya vize muafiyetiyle Türkiye'de bulunan yabancı, yurt içinden başvuru yapamaz.

3.2.Yurt dışından başvuru

Türkiye'de geçerli ikamet izni olmayan yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği ya da başkonsolosluğuna çalışma vizesi için başvurur. Konsolosluk, yabancıya 16 haneli bir referans numarası verir. Yabancı bu numarayı Türkiye'deki işverenine iletir; işveren de referans numarasıyla ÇSGB'ye online başvuruyu tamamlar. İşverenin başvurusunu, yabancının konsolosluk başvurusunu izleyen 10 iş günü içinde yapması gerekir.

4.Başvuru adım adım

Yabancılar için çalışma izni başvurusunda evrak posta yoluyla gönderilmez; tüm işlemler e-Devlet kapısı ve ÇSGB'nin e-İzin sistemi üzerinden elektronik imzayla yürütülür.

1. Elektronik imza ve işyeri kaydı

   İşyerinin SGK e-bildirge kullanıcısı kendi adına elektronik imza edinir ve ÇSGB sisteminde işyeri kaydını oluşturur.

2. Yetkilendirme

   İşyeri adına başvuruyu yürütecek kişi sistemde yetkilendirilir.

3. İş sözleşmesi

   Pozisyon, brüt aylık ücret ve süre açıkça yazılan iş sözleşmesi işveren ve yabancı tarafından imzalanır.

4. Referans numarası (yurt dışı başvurularda)

   Yabancı konsolosluktan aldığı 16 haneli referans numarasını işverene iletir.

5. Online başvuru ve belge yükleme

   İşveren başvuru formunu doldurur, yabancıya ve işyerine ait belgeleri sisteme yükler ve elektronik imzayla onaylar.

6. Değerlendirme

   ÇSGB gerektiğinde ilgili kurumların görüşünü alır. Belgeleri eksiksiz başvurular 30 gün içinde sonuçlandırılır; eksik belge bildirildiğinde süre belge tamamlanınca işler.

7. Harç ve kart bedeli

   Onay sonrasında çalışma izni harcı ve değerli kâğıt bedeli ödenir; izin kartı yabancının adresine gönderilir.

5.Yabancılar için çalışma izni kriterleri (ÇSGB)

ÇSGB, yabancılar için çalışma izni başvurularını yayımladığı değerlendirme kriterlerine göre inceler. Kriterlerin karşılanması iznin verileceği anlamına gelmez; iş piyasasının durumu, işverenin mali yapısı ve güvenlik incelemesi de değerlendirilir. Aşağıdaki kriterler ÇSGB'nin güncel metnine dayanır.

5.1.İstihdam kriteri

Çalışma izni talep edilen işyerinde, her yabancı için en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır. Son yıl net satış tutarı 50.000.000 TL veya üzerinde olan işyerlerinde, beş yabancıya kadar istihdam kriteri aranmaz.

5.2.Mali yeterlilik kriteri

• Cari yılda kurulmuş işyerleri: ödenmiş sermaye en az 500.000 TL.
• En az bir yıl faaliyeti olan işyerleri: ödenmiş sermaye en az 500.000 TL veya net satış en az 8.000.000 TL veya ihracat en az 150.000 ABD doları. Bunlardan birinin sağlanması yeterlidir.
• Adi ortaklıklar: ortaklardan en az birinin bu eşiklerden birini sağlaması gerekir.

Bu eşikler 1 Ocak 2025'ten beri uygulanmaktadır. Süre uzatma başvurularında ise ilk başvuru tarihinde yürürlükte olan mali yeterlilik kriteri esas alınır.

5.3.Ücret kriteri

Yabancıya ödenecek ücret, başvuru tarihindeki brüt asgari ücret esas alınarak pozisyona göre aşağıdaki katsayılardan az olamaz. Asgari ücret değiştikçe sözleşmedeki ücretin de güncellenmesi gerekir.

5.4.Yasal kalış istisnası (3 Ağustos 2026'dan itibaren)

Son üç yıl içinde en az bir yıl çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında Türkiye'de yasal olarak kalmış yabancılar için, bir işyerinde üç yabancıya kadar istihdam ve mali yeterlilik kriterleri aranmaz. Ancak işyerinde çalışma izni olan yabancı sayısı, istihdam edilen Türk vatandaşı sayısını geçemez. Dördüncü ve sonraki yabancılar için beş Türk vatandaşı oranı ve mali kriter ayrı ayrı uygulanır.

5.5.Şirket ortağı yabancılar

• Şirketin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL, yabancının sermaye payı en az 500.000 TL ve ortaklık oranı en az %20 olmalıdır.
• İşyerinde en az beş Türk vatandaşı istihdam edilmelidir. İlk izin bu şartla şerhli verilir; iznin yedinci ayından itibaren her ay en az beş Türk vatandaşı çalıştırılmalıdır.
• Sermaye payı 100.000 ABD doları veya üzerinde olan yabancı ortak için bu sermaye ve istihdam şartları aranmaz.

5.6.Kriterlerden muaf yabancılar

Aşağıdaki yabancılar için istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz; muafiyetin belgelenmesi gerekir:

• Türk vatandaşlarının anne, baba veya çocukları,
• Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan yabancılar,
• Uzun dönem ikamet izni sahipleri,
• İnsani ikamet izni sahipleri ve insan ticareti mağdurları,
• Vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri,
• Türk soylu yabancılar (Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler dışında),
• KKTC vatandaşları,
• 3 Ağustos 2026'dan itibaren, mevzuatta sayılan izinlerle en az sekiz yıl Türkiye'de bulunmuş yabancılar.

5.7.Sektörel kriterler

• Bilişim: Yazılım, veri tabanı, ağ ve siber güvenlik gibi uzman pozisyonları bilişim firmalarında istihdam ve mali kriterden muaftır.
• Eğitim ve sağlık: Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK veya Sağlık Bakanlığı'nın ön izni gerekir.
• Turizm: Belgeli turizm işletmeleri ve sağlık turizmi aracı kurumları için daha esnek oranlar uygulanır.
• Ar-Ge ve teknoloji: Ar-Ge ve tasarım merkezleri ile teknoloji geliştirme bölgelerinde çalışacak personel, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın görüşüyle istihdam ve mali kriterden muaftır.
• İmalat, kanatlı hayvancılık ve geri dönüşüm: 31 Aralık 2027'ye kadar her beş Türk vatandaşına bir yabancı oranı uygulanır.
• Ev hizmetleri: Çocuk, yaşlı veya engelli bakımı ve hasta refakati için, aile ve gelir şartlarıyla izin verilebilir.

6.Gerekli belgeler

Yabancılar için çalışma izni başvurusunda belgeler sisteme elektronik olarak yüklenir. Meslek, sektör ve yabancının statüsüne göre ek belge istenebilir.

Yabancıya ait belgeler:

• Pasaportun bilgi sayfası (Latin harfli değilse onaylı tercümesi),
• Diploma veya geçici mezuniyet belgesi ve yeminli tercüman ya da resmî makamlarca onaylı Türkçe tercümesi,
• Biyometrik vesikalık fotoğraf,
• İşveren ve yabancı tarafından imzalanmış, brüt aylık ücretin açıkça yazıldığı iş sözleşmesi,
• Yurt dışı başvurularda konsolosluktan alınan referans numarası,
• Yurt içi başvurularda en az altı ay süreli geçerli ikamet izni.

İşyerine ait belgeler:

• Son yıla ait vergi dairesince onaylı bilanço ve kâr-zarar tablosu (veya gelir tablosu),
• Son sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Ticaret Sicil Gazetesi,
• Faaliyet belgesi,
• Eğitim ve sağlık sektöründe ilgili bakanlık veya YÖK ön izni,
• Mimar ve mühendisler için meslek kuruluşu görüşü gerekebilir.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı izniyle kurulan irtibat bürolarında bilanço yerine yıllık faaliyet bildirimi, ticaret sicil gazetesi ve faaliyet belgesi yerine bakanlık izin ve izin uzatım yazıları sunulur. Yurt dışında düzenlenen belgeler apostilli veya konsolosluk onaylı olmalıdır.

8.İzin çıktıktan sonra yapılacaklar

• Yurt içi başvurularda: İzin onayından itibaren 30 gün içinde yabancının SGK işe giriş bildirgesi verilmelidir.
• Yurt dışı başvurularda: Yabancı, çalışma vizesiyle Türkiye'ye giriş yapar ve iznin başlangıç tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Türkiye'ye gelerek işe başlamalıdır. Girişten itibaren 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırmalıdır.
• İşyeri ve adres: İşverene bağlı süreli izin yalnızca düzenlendiği işyerinde ve pozisyonda geçerlidir. Başka bir işverende veya işyerinde çalışmak için yeni izin gerekir.
• Ücret: Sözleşmedeki ücret, asgari ücret artışlarına paralel olarak katsayıya uygun şekilde güncellenmeli ve SGK primleri düzenli ödenmelidir. Bu, uzatma başvurusunda da incelenir.

9.Uzatma ve işveren değişikliği

Yabancılar için çalışma izni uzatma başvurusu, iznin bitiminden önceki 60 gün içinde ve her halükârda süre dolmadan, ilk başvurudaki gibi e-Devlet üzerinden yapılır. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir.

• Aynı işveren nezdinde ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl süre verilebilir.
• Eğitim, sağlık ve yükseköğretim sektörlerinde uzatmada da ilgili kurumun ön izni gerekir.
• İşveren değişikliği, yabancılar için çalışma izni bakımından uzatma sayılmaz; yeni işveren yeni bir çalışma izni başvurusu yapmalıdır.
• Kanuni çalışma süresi sekiz yılı dolduran yabancı, süresiz çalışma iznine başvurabilir.

10.Çalışma izni ve ikamet izni ilişkisi

• Çalışma izni ikamet izni sayılır: Geçerli çalışma izni veya muafiyeti, süresince ikamet izni yerine geçer; ayrıca ikamet izni alınmaz (YUKK md. 27).
• İkamet izni çalışma hakkı vermez: Hangi türde olursa olsun ikamet izni, çalışma izni yerine geçmez.
• İzin sona ererse: Çalışma izninin iptali veya süresinin dolmasıyla buna bağlı ikamet hakkı da sona erer. Türkiye'de kalmaya devam edecek yabancı, en geç 10 gün içinde amaca uygun ikamet izni için başvurmalıdır. İzin bitmeden önceki 60 gün içinde başvurmak daha güvenlidir.
• Ayrı ikamet izni korunur: Çalışma izninden bağımsız geçerli bir ikamet izni olan yabancının bu izni, çalışma izni sona erse de geçerliliğini korur.

11.Çalışma izni muafiyeti ve Turkuaz Kart

Bazı durumlarda yabancılar için çalışma izni yerine muafiyet belgesi alınır. Çalışma izni muafiyeti, belirli faaliyetler için Türkiye'ye gelen yabancılara, muafiyet süresince çalışma ve ikamet hakkı veren belgedir. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği md. 48'de sayılan başlıca durumlar:

• Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler: 1 aya kadar,
• İthal veya ihraç edilen makine ve teçhizatın montajı, bakımı, onarımı ve kullanım eğitimi, sınır ötesi hizmet sunumu: 3 aya kadar,
• Türkiye'de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ve en üst düzeyde temsile yetkili yabancılar: 3 aya kadar,
• Sportif faaliyetler ve onaylı öğrenci değişim stajları: 4 aya kadar,
• Mevsimlik tarım ve hayvancılık, fuar ve sirkler: 6 aya kadar,
• Tur operatörü temsilcileri: 8 aya kadar,
• Profesyonel sporcu ve antrenörler (Gençlik ve Spor Bakanlığı veya TFF uygun görüşüyle): sözleşme süresince,
• Zorunlu staj yapan öğrenciler, AB mali işbirliği projeleri ve diplomatik temsilciliklere bağlı okul ve kurumlarda görevliler: görev veya staj süresince.

Turkuaz Kart, eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya yatırım büyüklüğü bakımından nitelikli kabul edilen yabancılara verilir. İlk üç yıl geçiş süresidir; bu süre sonunda kart süresiz hâle getirilebilir. Kart sahibinin eşi ve çocuklarına yakını olduğunu gösteren belge verilir. Turkuaz Kart da ikamet izni yerine geçer.

12.Yabancılara kapalı meslekler

Özel kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler için yapılan yabancılar için çalışma izni başvuruları reddedilir. Bu meslekler süresiz çalışma izniyle de icra edilemez. Başlıcaları:

• Avukatlık, noterlik, hâkimlik ve savcılık, arabuluculuk, konkordato komiserliği,
• Eczacılık, diş hekimliği, veterinerlik, hastabakıcılık, özel hastanelerde mesul müdürlük,
• Mali müşavirlik, gümrük müşavir yardımcılığı, kooperatif yönetim kurulu üyeliği,
• Turist rehberliği, seyahat acentesi sorumluluğu, gemi acentesi yetkilisi ve personeli,
• Özel güvenlik görevliliği, çarşı ve mahalle bekçiliği,
• Kara sularında kaptanlık, kılavuzluk, dalgıçlık, balıkçılık ve benzeri denizcilik işleri.

13.Ret, itiraz ve izinsiz çalışmanın sonuçları

Yabancılar için çalışma izni başvurusu; kriterlerin sağlanmaması, eksik veya yanıltıcı belge, iş piyasasındaki durum, kamu düzeni veya güvenlik gerekçesiyle reddedilebilir. Ret kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde ÇSGB'ye itiraz edilebilir. İtirazın da reddi hâlinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Çalışma izni olmadan yabancı çalıştırmak veya çalışmak, Uluslararası İşgücü Kanunu md. 23 uyarınca hem işverene her yabancı için hem de yabancıya ayrı ayrı idari para cezası uygulanmasına yol açar. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilebilir ve Türkiye'ye giriş yasağı işlenebilir. Bu durumda tahdit kodu kaldırma süreci gündeme gelebilir.